Baie van veral die ouer sitrus- en subtropiese boorde in Suid-Afrika het in "oerwoude" ontaard waar te min ligindringing optimale opbrengste en vruggehalte strem.

By die Landbounavorsingsraad se Instituut vir Tropiese en Subtropiese Gewasse (LNR-ITSG) op Nelspruit, in Mpumalanga, het dr. Piet Stassen en sy span navorsers, me. Joanie Kift en mnre. Doep du Plessis, Braam Snijder, Harry Grové en Mark Penter, ´n paar jaar gelede na oplossings vir dié probleem begin soek.

Volgens dr. Stassen is te min ligindringing een van die hoofredes waarom boorde swak produseer. Dit geld sitrus, avokado´s, makadamias, mango´s, lietsjies en koejawels.

Hoeveelheid lig belangrik

Die grootste probleem is dat bome oor die jare so verdig het dat min lig indring. Daarby is baie van die ouer boorde nie volgens die jongste plantdigtheidsriglyne gevestig nie. Die bome is sonder snoei of manipulering toegelaat om te groot te groei.

Met die jongste vestigingsriglyne vir subtropiese langtermyngewasse word spesifiek gestreef na kleiner bome wat meer ligindringing toelaat en terselfdertyd makliker bestuur kan word.

Verdigte boorde se produksie daal, die vruggehalte is nie na wense nie, en ernstige insek- en swamskade kom algemeen voor omdat dit moeilik is om die bome te spuit. Omdat die bome so groot is, word die vrugte ook moeilik geoes en dus kom baie meganiese vrugskade voor.

Die plant se vermoë om te fotosinteer, hou regstreeks verband met die totale blaaroppervlakte wat aan lig blootgestel word. Hoe meer blare aan sonlig blootgestel word, hoe meer energie en droëmateriaal kan die plant voortbring.

In die navorsingswerk is onder meer gevind dat net 7 % van die sonlig ´n verdigte avokadoboord op ´n hoogte van 1,5 meter bo grondvlak binnedring. Wanneer sulke bome volgens die voorskrifte gesnoei word, verhoog dit die sonligindringing tot 58 %.

Dr. Stassen sê in sommige gevalle kan drastiese maatreëls nodig wees om ´n verdigtingsprobleem in ´n boord reg te stel. Dit kan byvoorbeeld nodig wees om van die bome in ´n boord te verwyder voordat met regstellende snoei begin kan word. Wanneer bome verwyder word, is dit belangrik dat die oorblywende rye vir die maksimum-sonligonderskepping en ligindringing so na as moontlik aan ´n noord-suid-rigting gelaat word.

Boomvorm

Bome kan net die hoeveelheid sonlig gebruik wat hul blare bereik, en dus is dit logies dat boomvorm by die rehabilitasieproses van boorde so ´n belangrike rol speel. Boomhoogte behoort tot 70 %, maar niks meer as 80 % nie, van die rywydte beperk te word om oorskaduing deur aangrensende boomrye te voorkom. In alle gevalle word ´n heiningrystelsel aanbeveel wat boommanipulering en meganiese snoei vergemaklik. Vir nuwe aanplantings sal die soort gewas en die bepaalde kultivar die rywydte en boomspasiëring in die ry voorskryf.

Snoeiwerk behoort net ná die oes gedoen te word. Waar minder ernstige verdigting voorkom, hoef nie drasties gesnoei te word nie. Hier is dit net nodig om takke te verwyder wat dratakke oorskadu, terwyl die dratakke net getip hoef te word deur die groeipunte af te snoei.

Sodra die hergroei begin, sal nuwe waterlote en sytakke naby die snoeiplekke en in die boom op die dikker takke ontwikkel. Dié nuwe groei moet korrek bestuur word om die regte hoeveelheid ligindringing toe te laat. Weens die energie wat hulle gebruik, word waterlote gewoonlik al vroeg verwyder. Regopgroeiende sylote word verwyder, want hulle oorskadu die laer dratakke. Deur die groeipunte te snoei van takke wat sywaarts uitgroei, word hulle aangemoedig om in dratakke te ontwikkel. Die snoei van so ´n groeipunt stimuleer die ontwikkeling van nuwe sylote en ´n taknetwerk word gevorm.

Somerbestuur

Dr. Stassen sê dié snoeiwerk behoort in die somer gedoen te word, want sonder somerbestuur sal al die aanvanklike voordele daarvan binne weke verlore wees. Ligter snoeiwerk, soos die terugsnoei van sytakke tot sterker dratakke, kan ook dan gedoen word.

´n Groot verskeidenheid snoei-gereedskap en werktuie is vandag beskikbaar. Die druklug- en meganiese snoeiskêre en -sae se pryse wissel van sowat R5 000 vir die kleiner modelle wat deur ´n operateur gebruik word, tot na-genoeg R80 000 vir ´n saag wat op ´n trekker gemonteer word. Laasgenoemde is verstelbaar om drastiese snoeiwerk teen ´n gekose hoek in die boordrye te doen.

Navorsingsresultate bevestig die voordele wat snoei van veral die ouer subtropiese boorde inhou. Tabel 1 toon byvoorbeeld dat ou Hass- en Fuerte-avokadoboorde in 1997 voor ´n drastiese meganiese snoei onderskeidelik 5,7 en 6,6 t/ha gelewer het. Ná snoei het die opbrengste by Hass tot 22,9 t/ha en by Fuerte tot 17,4 t/ha verhoog.

Tabel 2 toon die invloed van die verskillende snoeigebruike op ´n makadamiaboord wat begin verdig het. Die hoogste opbrengs per boom (9,8 kg) is verkry waar die helfte van die bome verwyder is, terwyl die hoogste opbrengs per ha (3 038 kg) gelewer is deur bome wat teen ´n hoek van 25 grade weg van vertikaal meganies gesnoei is. In albei gevalle het die opbrengste aansienlik toegeneem as dit met die kontrole (2 055 kg/ha en 4,1 kg per boom) vergelyk word.