Die landbou is 'n sikliese bedryf: Dit geld nie net die weer nie, maar ook die produk- en die finansmarkte. Dit beteken daar is volop slaggate vir elke boer.
Die voorkoms van siklusse maak die bedryf van 'n sake-onderneming ingewikkeld. Een van die moeilike vrae is wanneer 'n bepaalde siklus gaan begin of eindig. Om dit nóg ingewikkelder te maak, stem die verskillende siklusse waaraan 'n boer onderhewig is, nie altyd ooreen nie.
Dit is 'n goeie idee om beleggings te diversifiseer . . . maar ook die boerdery self. Dit is waar dat daar 'n saak uit te maak is vir spesialisasie, maar dit kan slegs volhoubaar wees as die boer genoeg reserwes buite die spesifieke bedryf moet hê waarop hy kan terugval in die swakker jare wat noodwendig gaan kom.
Saaiboere is die laaste paar jaar deur 'n siklus van dalende pryse en baie kapitaal is opgebruik. Die veeboere, weer, het die laaste jaar of wat 'n opswaaisiklus ervaar en diegene wat voorbereid was, pluk nou die vrugte.
Wanneer dit voorspoedig met 'n bedryf gaan, wil almal op die wa klim. Veeboerdery is nou besonder aantreklik, maar myns insiens is dit nou te laat, want die beste prysstygings is agter die rug.
Daar is aanduidings dat die opswaaisiklus vir graan en oliesade reeds begin het en vir die volgende jaar gaan voortduur. Daarna sal die pryse moontlik weer terug-swaai. Presies wanneer, kan niemand voorspel nie. Dit sal egter eers in 2007 duidelik wees. Die produsente van uitvoergoedere wag in spanning om te sien of die rand se verswakking gaan voortduur tot die volgende uitvoerseisoen, terwyl dit duidelik is dat die wêreld se finansiële markte minstens 'n paar maande lank in 'n onstabiele fase gaan wees.
Die skerp styging in veral mielie- en sekere oliesaadpryse gaan natuurlik weer sy eie uitdagings bring. Baie saaiboere se langtermynbeplanning is nie goed nie en hulle spring rond soos wat die landbouwinde waai. Diegene wat 'n goeie produksie- en bemarkingstelsel het, pluk nou die vrugte daarvan. In die geval van veeboere is die dae van goedkoop kragvoer voorlopig verby en gaan die bestuur van voerkoste se belangrikheid weer toeneem.
Die internasionale mark vir graan en vee is ook aan siklusse onderhewig en veranderinge in die vraag en aanbod speel 'n groot rol. Terloops, die meeste van die wêreld se mielies, koring en oliesaad gaan na die veevoermark. Die verloop van sake in die veemarkte, met deesdae 'n paar veesiektes wat produksie en uitvoer ontwrig, speel in hierdie verband 'n rol. Die groeiende vraag na etanol en biodiesel het die laaste twee jaar nuwe woema aan die vraag na mielies en sojabone op die wêreldmarkte gegee.
Grafiek 1 skets die verloop van enkele belangrike produkpryse in die internasionale mark.
Dit is duidelik dat die pryse wat veeboere nou kry, aan die daal is. Dit lyk of veesiektes hier 'n rol speel. Die voorkoms van voëlgriep, bek-en-klou-seer en malbeessiekte maak verbruikers versigtig. Uitvoerbeperkings op beesvleis uit Kanada, Amerika en Brasilië het pryse wel gestut. Daar is egter nou aanduidings dat van die uitvoer binnekort hervat gaan word, wat die invoer van beesvleis na Suid-Afrika sal laat toeneem. Die ingevoerde vleis sal goedkoper wees as die heersende binnelandse markpryse.
Saamgevat: Internasionale veeprodukpryse het reeds hul hoogtepunt bereik en is nou in 'n daalfase. Die opheffing van die verbod op invoer en die waarde van die rand teen ander geldeenhede gaan bepaal met hoeveel pryse in Suid-Afrika in die volgende jaar kan daal.
Graan-, en in 'n mindere mate oliesaadpryse, het reeds heelwat gestyg en ontleders verwag dat pryse in die volgende maande nog kan styg.
In die geval van koring en mielies is die eindvoorraadvlakke in die wêreld die laagste in omtrent drie dekades. Dit laat min ruimte vir oesprobleme in die belangrike produksielande. Wêreldpryse gaan in die volgende paar maande waar-skynlik taamlik skommel, volgens internasionale kenners.
In die geval van koring het pryse reeds heelwat gestyg. Ontleders verwag dat die wêreldproduksie met sowat 10 miljoen ton gaan daal (produksie neem ook in Amerika af) terwyl die vraag bly groei. Die resultaat is dat die laagste voorraad tot verbruiksyfer in sowat 30 jaar verwag word.
In die geval van mielies is die situasie dat die produksie met sowat 13 miljoen ton gaan daal (swaai na sojabone in Amerika) en dat die wêreld se eindvoorraadvlakke tot verbruik gaan daal na van die laagste vlakke in baie jare. Terloops, internasionale suikerpryse is tans op hul hoogste vlak in 25 jaar, terwyl rys ook heelwat duurder geword het.
In die geval van oliesade is daar nie 'n problem vir die res van die jaar nie. Dit is weens die groot Amerikaanse oordragvoorraad en beplande groter aanplantings. Opwaartse druk op pryse kan eers einde vanjaar begin. Saaiboere sal moet koelkop bly deur die hele proses, deeglik beplan en by hul langtermyndoelwitte en -planne hou en nie rondspring nie.
Die grootste fout wat iemand kan maak terwyl pryse styg, is om te aanvaar pryse gaan aanhou styg. Markte werk altyd in siklusse en stygings word áltyd deur dalings gevolg. Selfs ná 2002 se goeie produkpryse het talle boere die doellyn gemis omdat hulle gemeen het pryse gaan bly styg. Die ander fout wat baie gemaak het, was om die meevaller van die hoë pryse nie sinvol in reserwes weg te sit nie.
Suid-Afrikaanse graan- en oliesaadpryse hou regstreeks verband met die vryelike invoer van graan, oliesade en produkte. Volgende jaar gaan Suid-Afrika 'n netto invoerder van mielies, koring en oliesaadprodukte wees. Sowat 1 miljoen ton mielies, sowat 1 miljoen ton koring, sowat 600 000 ton oliekoek en 640 000 ton oliesaad-olies sal ingevoer word. Binnelandse pryse gaan deur die internasionale prys en die wisselkoers beïnvloed word en daar kan selfs bottelnekke met die invoer verwag word. Dit is deels te wyte aan die kortsigtigheid van die Departement van Landbou om die kommersiële landbou te ignoreer. Die huidige mielie- en sonneblomoes gaan kleiner wees as wat aanvanklik verwag is weens plantsiekteprobleme - die resultaat van ernstige verwaarlosing van landbounavorsing deur die minister.
Saaiboere sal rustig hul weg deur die verwagte verdere prysstygings moet vind en die voordele van die stygsiklus benut en reserwes opbou. Dit verg natuurlik ook nie veel insig nie om te besef dat baie boere in die nuwe plantseisoen weer op die plantwa gaan spring en hul plase van "hoekpaal tot hoekpaal" beplant nie. Die tydsberekening om prysverskansingsbesluite te neem en uit te voer, gaan belangrik wees.
Intensiewe veeboere sal moet beplan met die oog op duurder voer. Na verwagting sal die stygfase 'n jaar of wat duur en heelwat winste verteer. In sekere gebiede kan daar selfs haakplekke wees met die beskikbaarheid van veral mielies.
Opgesom: Landboumarkte is siklies, soos finansiële markte en die weer. Dit wil voorkom of die graanpryssiklus minstens opwaarts gedraai het vir die volgende jaar. Die benutting van die geleenthede en die verloop van die siklus sal toegewyde aandag verg. Dit sal ook goed wees om te onthou dat pryse nie aanhoudend styg nie, daar gaan weer 'n daalfase kom.
30 Junie 2006
 is ingestel op 'n mikpunt van 6 % per jaar sodat armoede en werkloosheid teen 2014 gehalveer kan word. Hierdie poging gaan in die volgende jaar of wat nuwe stukrag kry namate die leierskapstryd in die regerende party momentum kry. <p>
'n Groot deel van Suid-Afrika se bevolking leef nog in armoede. Die meeste van die arm mense woon op die platteland. Werkloosheid word op 30 % tot 40 % van die bevolking geskat. <p>
Die Zuma-groep in die regerende party word gesien as die kampvegter vir die armes in die land. Dit verklaar die steun wat mnr. Jacob Zuma kry. Daarenteen lyk dit of pres. Thabo Mbeki al hoe meer geïsoleerd raak van die armes en werkloses. <p>
Hierdie situasie hou besliste implikasies vir die landbou in. <p>
Die Regering fokus op die stedelike gebiede en die groei van die moderne ekonomie. Veral die dienstesektore en, in mindere mate, vervaardiging word gesteun. Dié benadering spruit ook uit die siening dat voedseluitgawes een van die grootste uitgawes vir stedelinge is, dus vir ongeveer die helfte van die bevolking. Daarom sal goedkoop voedsel regstreeks bydra tot die welvaart van 'n groot groep mense. <p>
My teorie is dat die rede vir die mislukking van die aansoek om 'n verhoogde koring-invoertarief hier gesoek moet word. 'n Hoër invoertarief - en duurder brood dus - sal die welvaart verdeel vanaf arm stedelike verbruikers na koringboere. Die gevolge van dalende produksie op die platteland en die verergering van armoede is, interessant genoeg, nie deel van die nasionale debat nie. <p>
Hierteenoor sal die Zuma-kamp geneig wees om meer te wil fokus op die situasie van die plattelandse gemeenskappe, waar die meeste van Zuma se ondersteuners woon. <p>
In die leierskapstryd wat voorlê, asook die soeke na maniere om werkloosheid en armoede te halveer, sal geleenthede wees wat die landbou behoort te benut. 'n Nuwe benadering behoort oorweeg te word, iets waarmee die landbou aantoon dat hy kan bydra om werkloosheid en armoede te verminder. <p>
Die stimulering van die landbou om dit in staat te stel om internasionaal te kan meeding en om werk te skep, sal die plattelandse ekonomie bevoordeel. Daarmee gaan die Regering dus heelwat meer regkry as met sy huidige benadering. Planne vir landbougroei en sake soos gepaste tariefbeskerming, die geslaagde vestiging van nuwe boere en 'n beleid wat die landbou 'n groeisektor sal maak, moet aan die Zuma-span verkoop word. Dit sal hopelik die huidige span ministers laat wakker skrik oor die potensiële rol van die landbou in 'n groeiende ekonomie, maar veral op die platteland. <p>
Dié veldtog moet egter op feite gegrond wees en nie op vae stellings, soos dat boere vir die ekonomie belangrik is en dat die Regering verplig is om vir die landbou te sorg nie. Hoe meer mense werk het en eiendom besit, hoe sterker sal die stukrag wees om dit te behou. 'n Arm werklose mens het min om te verloor. <p>
As die Regering 'n beleid volg wat gemik is op die ontwikkeling van die landbou, met die klem op groei en indiensname en armoedeverligting in die platteland, kan dit beslis tot die voordeel van almal wees in die platteland - ook vir elke kommersiële boer. <p>
Die Regering se program om die ekonomie vinniger te laat groei en veral om werkloosheid en armoede te laat halveer teen 2014, word so belangrik geag dat die Adjunk-president daarmee belas is. Die visie en strategie is onlangs uiteengesit in 'n agtergronddokument hieroor. <p>
Dit lyk of die streng fiskale en monetêre beleid van die laaste dekade besig is om die groei van die ekonomie uiteindelik te versnel (grafiek). Ekonomiese groei is volgens sommige ekonome besig om na 'n nuwe vlak (5 %) te beweeg. Die mikpunt van 6 % is dus nie te ver nie. Die ekonomiese groei die laaste paar jaar is aangehelp deur 'n aansienlike groei in besteding, met lae inflasie en lae voedselpryse. Die verbruiksgroei is egter gegrond op goedkoop ingevoerde produkte, wat ook nou besig is om die ekonomie skeef te trek. Die fokuspunte van die groeiplan word hieronder getoon. <p>
<img src=/Images/Photos/20060601110715jun2wil-tab1.jpg><p>
In die deurwerk van die uiteensetting kry 'n mens tog die gewaarwording dat gefokus word op kleiner spesifieke projekte en dat daar nie 'n wyer visie is in die nastrewing van verhoogde groei nie. Dit is bemoedigend dat daar erkenning is vir die feit dat infrastruktuur en staatsdienste agterweë gebly het en dat dit reggestel moet word. Biobrandstof en die landbou se betrokkenheid as verskaffer van die grondstof is ongeveer die enigste verwysing van die landbou se moontlike bydrae tot groei en werkskepping. Daar word darem ook verwys na veeboerdery deur nuwe boere. <p>
Myns insiens behoort 'n land se ekonomiese beleid daarop gemik te wees om die welvaart van die hele gemeenskap te bevorder. <p>
Die landbou se regstreekse bydrae tot die ekonomie neem af namate 'n ekonomie groei. Daarby groei die landbou stadiger namate beleggings na nywerhede en dienstesektore gekanaliseer word as gevolg van onder meer verstedeliking. <p>
Die beleidmakers kyk 'n belangrike punt mis: Op die platteland (waar die meeste arm mense woon) is die landbou en mynbou se rol in verhouding belangriker. Dit is inderdaad belangriker as wat in die nasionale syfers weerspieël word. Die inkomste van huishoudings in die meer plattelandse provinsies is aansienlik laer as die landsgemiddelde. <p>
Hierdie feite word deur 'n ontleding deur Standard Bank-ekonome bevestig. Die ekonomie het ontwikkel van 'n kommoditeitsgegronde ekonomie tot 'n goed gediversifiseerde en dienstegedrewe ekonomie. Dit het die ekonomie se tradisionele blootstelling aan die landbou en mynbou se kommoditeitspryssiklusse verminder. Hoewel die primêre sektor se regstreekse bydrae afgeneem het, maan Standard Bank se ekonome egter dat die sektor nog 'n belangrike bydrae lewer tot waardetoevoegingsaktiwiteite in die ekonomie. Hulle sê dat dit nie geïgnoreer kan word ten opsigte van die bydrae tot die ekonomie en werkskepping nie. <p>
Die primêre sektor is die dominante sektor in groot dele van die land waar vervaardiging en dienste nie die ekonomiese basis vir groei en indiensneming is nie. <p>
Die landbou is een van die min sektore wat die ekonomie op die patteland kan lig tot 'n nuwe vlak van groei, werkskepping en armoedeverligting. Dié feit behoort uitgebuit te word deur nuwe aksieplanne voor te lê aan die provinsies se regerings, waar die landbou in baie gevalle die grootste ekonomiese aktiwiteit is. <p>
Myns insiens sal dit die moeite loon om die landbou aan streekregerings te bemark as die basis waarvandaan groei en welvaart bevorder kan word. 'n Landbouvriendelike beleid sal meer daartoe bydra om die plattelandse ekonomie te laat groei en die doelwit van armoedeverligting bevorder as die huidige benadering wat meer op stedelike groei en dienstesektore toegespits is. Die huidige beleid ignoreer ook die feit dat 'n groot deel van die land se arbeidsmag betreklik ongeskoold is en nie geskik is vir werk in die hoëtegnologiedienste nie. <p>
2 Junie 2006
){kind=link}