Die jongste statistiek van die Departement van Landbou dui daarop dat die kommersiële landbou se geldsake verbeter. Wat die departement egter nie hardop sê nie is dat sake aan die in- en uitvoerkant nie te rooskleurig lyk nie.
Die pryse van 'n hele aantal landbouprodukte lyk aansienlik beter as 'n jaar of wat gelede. Aan die ander kant het produksiekoste en die rentekoers aansienlik gestyg.
Die landbou se skuldvlakke het gegroei, terwyl die invoer van landbouprodukte gelyk is aan die uitvoerverdienste. Dit was die situasie in 2006/'07, maar die neiging duur voort en ek is redelik seker dat die invoer van landbouprodukte in 2007/'08 groter gaan wees as die uitvoer.
Volgens die inligting in die Kortbegrip van Landboustatistiek is dit die eerste keer sedert 1965, toe die statistiek die eerste keer gepubliseer is, dat Suid-Afrika sy status as 'n produsent van surpluslandbouprodukte verloor.
Dit is na my mening 'n klinkklare bewys dat die Regering se landboubeleid misluk het. Dit is die arm mense wat vir die gelag betaal. Die verswakking in die waarde van die rand in die eerste twee maande van 2008 gaan voedselpryse en invoerkoste verder opjaag.
Daar is duidelike tekens dat die gewone mense dit begin raaksien. Die gebeure met die ANC se leierskapverkiesing in Polokwane in Desember laas jaar was 'n goeie aanduiding daarvan. Dit is duidelik dat daar 'n groot deel van die bevolking is wat meen dat pres. Thabo Mbeki se bestuur van die landsake nie op standaard is nie.
Suid-Afrika se landboubeleid moet indringend hersien word. Die klem sal moet val op genoeg kos, teen billike pryse, vir die breë bevolking. Invoer is nie die antwoord nie - die betalingsbalans wys dit.
Die georganiseerde landbou bly hamer op die landboustrategiedokument en hierdie dokument gaan blykbaar nou hersien word. Dit is egter nie die regte benadering nie - dit is teen hierdie tyd duidelik dat dit nie werk nie.
Dit is tyd dat die publiek ingelig word dat die Regering se landbou- en voedselbeleid misluk het. Die kommersiële landbou se bydrae tot welvaart moet deur ál die inwoners van die land raakgesien word.
'n Doeltreffende kommunikasieveldtog is noodsaaklik. Dit sal nie help om die feite in die Afrikaanse nuusmedia te publiseer nie. Groot advertensieveldtogte in die swart nuusmedia sal die regte tegniek wees.
Besonderhede van hoe die swak landboubeleid die gewone mense se lewe moeilik maak, moet duidelik uitgestippel word.
Daarby moet die kommersiële landbou se bydrae tot die welvaart van die land verduidelik word.
Ek hoop nie die georganiseerde landbou is bang om die Regering kwaad te maak nie. Sou dit só wees, sal die landbou die skurk in die verhaal bly.
Die leier van 'n bedryfsorganisasie meen dat die kommersiële landbou deur sy bedrywe en ander organisasies sowat R500 miljoen per jaar tot ontwikkelingsprojekte vir opkomende boere bydra. Dit is mos 'n feit wat van die dakke af verkondig behoort te word.
Daar is al hoe meer geluide dat die nuwe ANC-topbestuur die dilemma verstaan en dat hulle op 'n benadering wil fokus waar kennis en diens die uitgangspunt sal wees.
Ek dink hier is 'n geleentheid wat aangegryp moet word. Die landbou sal nie gou weer só 'n kans kry om die nuwe leiersgroep te beïnvloed en om begrip te kweek vir die werklikhede en eise van die landbou nie.
Maar terug na die syfers. Die pryse van die meeste landbouprodukte, veral akkerbouprodukte, het op produsentevlak in die jaar 2006/'07 heelwat gestyg teenoor die pryse in die vorige jaar. Akkerbouprodusentepryse was 42,6% hoër en dié van die veebedrywe 16,3%, maar die tuinboubedrywe, veral vrugte en wyn, het nog gesukkel met slegs 5,1%.
In die geval van akkerbou het nie alle boere die voordeel van hoër pryse gehad nie. Talle saaiboere in die somerreëngebied het misoeste gehad. Hierteenoor was die pryse van produksiemiddele vir die jaar sowat 6,5% hoër as in die vorige jaar.
Sedertdien het die prentjie drasties verander en akkerbouers se produksiemiddele het reeds met 30% tot 40% duurder geword as wat dit in die vorige produksietyd was.
Voerkoste het nog skerper gestyg en boere wat intensief met vee boer, kry swaar. Vrugteboere, veral dié met 'n uitvoerkomponent, ly verliese weens die kragonderbrekings. Talle ander boere wat ook swaar op elektrisiteit steun, se produksieproses word in die wiele gery.
Dit alles beteken dat die beter pryse wat behaal word, nie noodwendig 'n beter inkomste lewer nie.
Vee is die grootste bedryf in Suid Afrika as gekyk word na die bruto inkomste wat in grafiek 2 getoon word. Dit is die inkom- ste vir 2006/'07. Akkerboubedrywe sak stelselmatig terug en is nou omtrent net so groot soos die tuinboubedryf. Vanjaar se beter oeste en beter pryse sal hierdie neiging dalk tydelik omkeer.
|
Die kommersiële landbou se netto inkomste het in 2006/'07 heelwat verbeter ná die laagtepunt van die vorige jaar. Die netto inkomste vir 2006/'07word geraam op R26,48 miljard, wat omtrent 'n verdubbeling is teenoor die vorige jaar se laagtepunt. Die netto wins as persentasie van die bruto inkomste is nou eers terug op die vlak van die laat 1990's en in reële terme is dit steeds laer.
Skuldvlakke bly styg. Suid-Afrika se landbouskuld is op sowat R39,2 miljard vir Junie 2007 geraam. Dit is nou beslis meer as R40 miljard. Die waarde van die bates in die landbou het ook aansienlik toegeneem - met die gevolg dat die skuldlasverhouding verbeter het tot onder 24%.
Hierdie verbetering moet in perspektief gesien word. Die norm is dat die skuldlas in die landbou nie meer as 20% tot 25% op die makrovlak moet wees nie. Dit beteken dat daar bedrywe en gebiede is waar die skuldlasverhouding hoër is. Die skuldlasverhouding moet ook gesien word teen die agtergrond van die aansienlike styging in rentekoerse in die tweede helfte van 2007.
Rentebetalings is op sowat R4 miljard geraam. Dit sal vanjaar tot by die R5 miljard toeneem as gevolg van die hoër rentekoerse.
Tradisioneel is na Suid-Afrika se landbou verwys as 'n netto verdiener van buitelandse valuta vir die land. Suid-Afrika was tradisioneel een van sowat sewe lande ter wêreld wat netto uitvoerders van landbouprodukte was. Die situasie het stelselmatig verander en in die jaar 2006/'07 is R24,1 miljard se landbouprodukte ingevoer en R24,7 miljard se produkte uitgevoer. Die aansienlike toename in die invoer van graan en oliesade in 2007/'08 sal die balans namymening benadeel.
Die werklikheid is dat Suid-Afrika nie meer 'n netto uitvoerder van landbouprodukte is nie. Dit is ook bekend dat Suid-Afrika vanjaar afstuur op 'n ernstige tekort aan buitelandse valuta. Daar word gepraat van R150 miljard en meer.
Opgesom: Die jongste statistiek oor boere se geldsake toon dat dit goed gaan. Maar dit verbloem ernstige gebreke in Suid-Afrika se landboubeleid - sake wat eenvoudig aandag móét kry.
Landbouweekblad, 29 Februarie 2008
.<p>
Die gevolg was dat die netto inkomste in die jaar ook aansienlik met sowat 77% tot R28 208 miljoen herstel het. Besteding aan intermediêre produksiemiddele het in die jaar tot September
2007 met 11,9% tot sowat R48 906 miljoen toegeneem.<p>
Die gegewens moet in perspektief gesien word teen die dalende neiging van die voorafgaande dekade. Die 2005-06-jaar was sekerlik een van die moeilikste in die landbou se afgelope dekade. Boerderyskuld het aansienlik opgebou en die winsverhoudings het skerp verswak.<p>
Volgens 'n onlangse grondige ontleding van Standard Bank se ekonomieafdeling oor die verloop van sake in die ekonomie en verwagtinge vir die volgende paar jaar word 'n herstelfase baie
sterk aangedui en bewys. <p>
Die landbou is sedert 1994 deur 'n groot aanpassingstadium, wat, volgens die bank, 'n sterker en fikser landbousektor daargestel het. 'n Landbousektor wat met die beste in diewêreld kan meeding ondanks al die remblokke. <p>
Die bank se ontleding toon duidelik hoe die landbou se winste die afgelope sowat 15 jaar gekrimp het. Die relatiewe winsgewindheid is deur die bank gemeet as die netto bedryfsoorskot uitgedruk as 'n persentasie van produksiemiddele en arbeid.<p>
Natuurlik het die dalende winsgewendheid aanleiding gegee tot dalende investering. Dit word uiteindelik weerspieël in die stygende neiging van landbou-invoer in Suid-Afrika. Die bank
maak egter in die verslag die stelling dat landbouproduksie die hoeksteen is vir die verligting van armoede, honger en die gebrek aan voedselsekuriteit op die vasteland.<p>
Die verslag verwys ook daarna dat een van die sleutelbesluite vir Nepad en die Verenigde Nasies se millenniumdoelwi tte is dat lande in Afrika sowat 10% van hul begrotings in die landbou
moet investeer. Nodeloos om te sê dat Suid-Afrika nie naby dié doelwit kom nie - dit is in die orde van 1% tot 2%.<p>
Die daalfase in die landbou die afgelope dekade is juis die resultaat van gebrekkige regeringsbeleid, nou reageer die mark. Natuurlik sal die politici se hande jeuk om regeringsmaatreëls in te
stel om in die mark in te meng. <p>
Die toename in die bruto produksiewaarde en die landbou se netto inkomste moet dus in dié perspektief gesien word. Dit is die mark se meganisme om hulpbronne na die landbou en voedsel
aan te trek omdat daar tekorte is. Die tekorte is wêreldwyd en daarom het landbouprodukpryse wêreldwyd skerp gestyg en in die besonder ook in Suid-Afrika, want ons moet invoer en die
koste raak al hoe hoër.<p>
Die herstelpad van die landbou ten opsigte van beter pryse en hopelik ook beter opbrengste en natter weer, is nie vir alle bedrywe gelyk nie. Die basiese voedselbedrywe is waar die eerste reaksie
nou voorkom. Grafiek 2 toon die styging in bruto inkomste vir enkele bedrywe vir die jaar tot September 2007 teenoor die jaar tot September 2006.
<table>
<tr>
<td>
<img src=http://www.news24.com/Images/Photos/20071213121827des14_willemse1.jpg
><p>
</tr>
</tr>
</table>
Dit is veral by die grane waar die inkomste beter is ondanks swak oeste in baie streke. Volgens die departement het die sagtevrugtebedryf en die sitrusbedryf se bruto inkomste (prys vermenigvuldig
met produksie) aansienlik verbeter. So ook die veebedrywe en meer spesifiek dié van beesvleis en skaapvleis, maar ook eiers. By laasgenoemde was daar veral aansienlike produksie-uitbreidings en nie
soseer prysstygings nie. <p>
Die bydrae van stygende pryse tot die groter produksiewaarde word in grafiek 3 hieronder getoon. Dit is weer graan- en oliesaadpryse wat 50% tot 80% hoër is teenoor die vorige jaar. Dit is 'n drastiese omswaai en
'n sterk marksein. Dit toon ook dat voedselpryse onder sterk opwaartse druk is, want ander kostestygings in die voedselverwerkingsproses, soos vervoer, arbeid, verpakking en krag asook rentekoste wat skerp gestyg het, moet ook nog bygevoeg word.<p>
<table>
<tr>
<td>
<img src=http://www.news24.com/Images/Photos/20071213122335Des14_willemse2.jpg><p>
</tr>
</tr>
</table>
Veeprodukpryse, veral in die intensiewe vertakkings, het nog nie veel gestyg nie. Dit duur gewoonlik so 6 tot 12maande voordat die skerp stygings in voerkoste na laer produksie deurwerk,wat dan pryse begin
hoër druk. Die proses het nog nie regtig begin nie en baie intensiewe bedrywe het
tans taamlike druk op hul voermarges.<p>
Voerkrale maak nie wins nie, so ook melkboere en varkboere, om enkeles te noem. Produsentepryse in die veebedrywe sal nog heelwat moet styg om voermarges te laat herstel en produksievlakke in stand
te hou. Die vermindering in verbruikers se inkomste weens die stygende rentekoerse plaas ook 'n demper op die moontlikheid van prysstygings.<p>
Ondanks die skerp verhoging in die bruto inkomste in die akkerboubedrywe is die veebedrywe nou die belangrikste landbouvertakking in Suid-Afrika se landbou. Die veebedrywe se bruto inkomste is groter as dié van akkerbou en tuinbou saam.<p>
Die veebedrywe is ook oor die afgelope aantal jare die groeiende bedrywe en word hoofsaaklik aangevuur deur beter indiensneming van werkers, 'n groeiende ekonomie, 'n toename in welvaart en beter eetpatrone. Dit iswêreldwyd die neiging en gaan na my mening nog voortduur. Die hoenderbedryf
is nou die grootste enkele bedryf in Suid-Afrika se landbou.<p>
Die skerp styging in produksiekoste is egter besig om net so vinnig op boerdery se winsgewendheid in te haal. Die pryse van sommige produksiemiddele in die akkerboubedryf is 30% tot 40% hoër as 'n jaar
gelede en in die veebedrywe het voerkoste nógmeer gestyg.<p>
Die landbou moet nie mislei word deur die styging in produkpryse nie. Produksiekoste vir die meeste bedrywe is skerp hoër en styg nóg. Dit plaas druk op kontantvloei, veral as die nuwe produksiesiklus se produksiemiddele gekoopmoetword, wat dan baie duurder is.<p>
Ten slotte: Die gunstige ommeswaai in die landbousektor se finansies, soos deur die jongste gegewens van die Departement van Landbou aangetoon word, moet gesien word teen die agteruitgang in die landbou se finansies op langer termyn en is 'n markmeganisme wat sy eie regstelling doen. Die
opwaartse siklus sal na my mening nog in die volgende jaar voortduur. <p>Landbouweekblad, 14 Desember 2007
){kind=link}