Mooi beteken nie altyd geld in sak

Om met wolskaapboerdery geld te maak, moet 'n mens jou toespits op dié geldmaakeienskappe wat jy kan verbeter. Dit is reproduksie, groei en die gehalte en hoeveelheid wol wat geproduseer word.

Selekteer die regte ram, gebruik doeltreffende ooie en sorg dat hul voeding so goed moontlik is. Die boer wat hierin 'n werkbare balans vind deur doelgerigte bestuur, sal geld maak uit wolskaapboerdery, sê kenners wat wolboere op die onlangse kongres van Mpumalanga se Nasionale Wolkwekersvereniging (NWKV) toegespreek het.

Mnr. Jan Pieterse, voorsitter van dié tak, het gesê wolskaapboerdery bly die winsgewendste boerderyvertakking op menige plaas. Die toepassing van nuwe teelmetodes en die aanwending van aangeplante weidings saam met gevorderde bestuurstelsels kan winsgewendheid verder verhoog.

Dr. Arno Moore, hoofbestuurder van die NWKV, het gesê as 'n boer met wolskape wil geld maak, moet hy fokus op die eienskappe wat hy betreklik maklik en vinnig kan verbeter, soos reproduksie, groei en wolproduksie.

Die belangrikheid van reproduksie kan nie oorbeklemtoon word nie. Veronderstel 'n boer bemark 70 % van die nakomelinge van 100 ooie (vervangingsdiere uitgesluit).

Aanvaar ook dat die vetwolprys R21,00/kg, die wolproduksie 4,5 kg/ooi en 2 kg per lam is, die karkasse wat bemark word gemiddeld 18 kg weeg en die vleisprys R20,00/kg is.

Dan is die bruto inkomste uit wol R136,50 en uit vleis R252,00. Saam beloop dit R388,50 per skaap.

As net een van die items met 10 % verhoog word en die ander bly dieselfde, het dit 'n beduidende invloed op die verdienste.

As die bemarkingspersentasie 77 is, is die verdienste R424,00; as die wolprys 10 % styg, is die verdienste R402,00. Met 10 % meer wol is die verdienste R402,15 en as die vleisproduksie of die vleisprys soveel styg, styg die verdienste tot R413,70.

'n Mens kan min doen om die vleis of wolprys te verander, maar dit is betreklik maklik om die bemarkingspersentasie van 70 tot 77 of selfs 100, waar dit hoort, op te stoot.

Daar moet gekonsentreer word op die eienskappe wat die boer die maklikste die meeste kan verhoog, sonder om enige van die ander eienskappe af te skeep.

Die ideale ooie om produksie te verhoog, is klaar in die kudde, die boer moet hulle net identifiseer. Dit is die ooi wat gereeld lam en haar lam goed grootmaak. Om geld te maak moet die swak presteerders uitgeskot word.

In die fynwolprojek op Cradock is die prestasie van die 10 beste en 10 swakste ooie uit 'n groep van 70 ooie oor vier lamseisoene bekyk.

Dit was onderskeidelik: Lammers aangekom — 7,7 teenoor 4,5; lammers gespeen — 7,5 teenoor 2,9; gemiddelde speengewig — 25,7 kg teenoor 22,8 kg; speengewig uitgedruk as kg lam per ooi — 193 kg teenoor 66 kg, en inkomste per ooi R1 157 teenoor R397.

In nog 'n ondersoek by Graaff-Reinet waar 'n kudde ooie van verskillende boere in dieselfde toestande aangehou is, is dieselfde neigings waargeneem.

Dié ooie is in drie groepe, die beste, middelste en swakste derde verdeel. Die beste derde het deurgaans beter gepresteer en die beste bruto inkomste, wol- en vleisinkomste en speenpersentasie gegee.

Wat egter insiggewend is, is die verskil in speenpersentasie met die eerste lamkans. Daar het die beste groep 140 % lammers gespeen, die middelste groep 100 % en die swakste groep 60 %.

Die ooie praat met die boer deur syfers. Die bestes maak hul stem dik en die swakstes sê duidelik hulle moet uitgeskot word.

Wanneer vervangingsooie geselekteer word, is boere baie lief om hul wol te blaai en die mooiste ooie te hou, maar dis nie die mooiste ooie wat geld maak nie.

Begin deur net die krummels te prul en die res van die ooilammers almal by die ram te sit. Laat hulle met hul eerste lamkans met jou praat en selekteer dié wat 'n lam goed grootmaak as vervangingsooie. Die ooi wat met haar eerste lamkans nie goed presteer nie, presteer die res van haar lewe swak.

Soek die ooie uit waarvan die spene met speentyd nog skoongesuip is. Hulle het genoeg melk om die lam tot dan te laat suip en sy teel 'n soortgelyke nageslag.
Moore het 'n beroep op boere gedoen om die nuutste tegnologie vir produksie te benut deur dit in die praktyk saam met kundiges te toets en dit dan met ander boere te deel. Só aanvaar boere verantwoordelikheid vir hulself.

Dr. Buks Olivier, kleinveekenner van Elsenburg, het saamgestem dat ooie wat nie lam nie of swak lammers speen, weggelaai moet word. Boere moet hulle toespits op wat geld maak. En 'n boer maak geld met die lammers wat deur sy ooie gespeen (reproduksie) word, die gewig van sy skape (groei) en die hoeveelheid en gehalte wol wat die skape produseer.

Reproduksie mag nie afgeskeep word nie, maar daar is verskeie ander eienskappe wat 'n hoër voorrang behoort te geniet. Seleksie vir vrugbaarheid is moeilik omdat dit eers laat in die dier se lewe bepaal word, dit laag oorerflik is en 'n komplekse eienskap is wat bestaan uit vrugbaarheid, moedereienskappe, en omdat die ooi én die ram 'n rol daarin speel.

Hy het boere gemaan om na die paringsgewig van jong ooie te kyk. As sy 28 kg tot 30 kg weeg, is haar kans gering om 'n lam goed groot te maak. Vir elke kilogram wat só 'n ooi se gewig opgestoot word, verhoog haar lampersentasie met 2.

Maar die ooi is die helfte van die lam en die ram die helfte van die kudde. Die ram het 'n invloed op die vrugbaarheid van sy dogters, maar as boere ramme koop, blaai hulle die wol en weet dikwels min van sy vrugbaarheid.

Dit is belangrik om 'n balans tussen die ram se voorkoms en sy syfers te handhaaf. Al sy eienskappe is in 'n mindere of meerdere mate oorerflik.

Die kans dat 'n swaar ram ook 'n swaar nageslag gaan teel, is van 50 % tot 60 %. Net só is veseldikte en stapellengte hoogs oorerflik. Daarteenoor is reproduksie, woltipe en bouvorm laag oorerflik.

Konsentreer op die eienskappe wat vir die boer geld in sy sak bring. As ramme geselekteer word, kyk na die kudde en besluit watter eienskappe verbeter moet word.

Onthou egter daar bestaan 'n verwantskap tussen die eienskappe. As 'n mens vir groter skape selekteer, is daar 'n 50 % kans dat die reproduksie ook sal verhoog. As vir fyner wol geselekteer word, is die kans goed dat die nageslag kleiner gaan wees, as groter skape geteel word, gaan die nageslag se wol waarskynlik sterker wees. Net só: Fyner wol, minder wol; sterker wol, meer wol; fyner wol, minder lammers, en groter skape, meer lammers.

Dít gebeur omdat die eienskappe geneties in mekaar vervleg is. Die boer maak geld uit dié eienskappe en daarom moet niks oorbeklemtoon word nie, maar alles eerder in balans gehou word.

Die kuddeboer sit in die gunstige posisie dat dié soort inligting deesdae bekend is en hy nie meer hoef te raai nie. Maar boere vergeet alles op 'n veiling en koop die mooi groot ramme.

Die gemiddelde kuddeboer het net 20 kanse in sy leeftyd om sy kudde te verander. Moet nie deur enkele eienskappe weggevoer word nie. Hou die ekonomiese eienskappe in ewewig en benut die geleenthede om die kudde ten beste te verander.

Vra en benut die inligting van die ram en veral sy moeder. As sy goed geproduseer het, is die kans goed dat sy nageslag ook goed sal produseer, sê Olivier.

Mnr. Hendrik van Pletzen, tegniese bestuurder van Voermol, het gesê ooie wat voedingsprobleme ondervind terwyl hulle hul lammers soog, se lampersentasie kan in die volgende seisoen tot 25 % laer en die wolproduksie met tot 1 kg per ooi minder wees.

Daarby is wisselende voervloei en voergehalte deur die jaar een van die groot oorsake van breekwol.

Tipiese probleme wat 'n mens met gebrekkige voervloeibeplanning kan verwag, is: