Lammers wat hans grootgemaak word, moet binne 24 uur ná geboorte biesmelk kry om passiewe immuniteit teen siektes te ontwikkel. 'n Kundige gee wenke.
Lammers moet soms hans grootgemaak word weens 'n ooi wat te min melk het - moontlik weens meerlinge of droogtetoestande wat tydens lamtyd voorkom - asook weens ooie met swak moedereienskappe wat weier om hul lammers te voed.
Sulke lammers se oorlewing hang egter baie nou saam met die tydige inname van kolostrum (biesmelk), sê dr. Vlok Ferreira, nasionale tegniese bestuurder van Molatek.
Ferreira sê 'n lam moet daagliks 'n hoeveelheid melk gegee word gelykstaande aan 10% van sy of haar liggaamsgewig. Vier voedings per dag is in die begin die absolute minimum. Ná twee tot drie weke kan na twee voedings per dag oorgeskakel word.
Wanneer skaapmelk beskikbaar is om 'n hanslam mee te voed, sal geen probleme ondervind word nie. Maar wanneer koeimelk gebruik moet word, is dit 'n heel ander storie. Die samestelling van ooimelk verskil van dié van koeimelk. Ooimelk bevat 'n hoër droëmateriaalinhoud van 18% tot 19% en het 'n vetpersentasie van 6 tot 7.
Koeimelk is dus 'n dunner vloeistof en die lammers se droëmateriaalinname sal te laag wees, veral met 'n beperkte melk-inname. Met ad lib-inname sal die resultate beter wees, meen Ferreira. Poeiermelk waarvan die droëmateriaalinhoud beheer kan word deur die peil van verdunning, lewer uitstekende resultate.
Lammers wat hans grootgemaak word, moet spesiale aandag en versorging kry omdat hulle vatbaarder is vir spysverteringstoornisse as lammers wat aan die ooi drink. Sukses met die hansgrootmaak van lammers hang dus in 'n groot mate af of hulle voldoende kolostrum (50 ml ooikolos-trum per kilogram geboortegewig) drie tot ses uur ná geboorte inkry, sê hy.
Die lam moet binne 24 uur ná geboorte kolostrum inneem deur aan die ooi te suip of aan 'n bottel met 'n speen. As die lam te swak is, moet die kolostrum met behulp van 'n maagbuis ingegee word.
Wat is die funksies van kolostrum? Ferreira sê daar is hoofsaaklik drie:
Die verkryging van passiewe immuniteit teen siektes. Lammers word gebore met baie min teenliggame en het dus 'n swak weerstand teen siektes. Binne veral die eerste ses uur - maar tot 24 uur - kan lammers die teenliggame uit bies opneem wat aan hulle 'n passiewe immuniteit gee. Op dié wyse word die lammers beskerm teen ál die siektes waarteen die ooi reeds 'n weerstand het.
Die verhoging van liggaamstemperatuur. Die lam verloor sy vermoë om te sluk as sy liggaamstemperatuur met meer as 1,5 °C tot 2 °C daal. Daarom speel die hoë bottervetinhoud van kolostrum 'n belangrike rol as bron van energie vir hitteproduksie.
Aktivering van die spysverteringskanaal. Bies dien as 'n lakseermiddel om die inhoud van die dermkanaal by geboorte uit te skei.
Ferreira sê slegs ooikolostrum bevat die nodige teenliggaampies vir die siektes waarteen die skape geïmmuniseer is. Koeikolostrum en kunsbies bevat dit nie. Kunsbies kan gemaak word deur 150 ml room, 'n eier en 'n teelepel laktose by 500 ml volroomkoeimelk te voeg.
'n Beperkte of 'n ad lib-voedingstelsel kan gevolg word. 'n Beperkte voedingstelsel is egter baie arbeidsintensief. As die ad lib-stelsel gevolg word, kan dit meer ekonomies wees om die lammers groot te maak omdat minder melkvervanger nodig is.
Met 'n lae suipfrekwensie van een of twee keer per dag moet die melk verwarm word tot sowat 37 °C. Met 'n ad lib-voedingstelsel is dit makliker om koeler melk van kamertemperatuur te voer om te keer dat dit binne 'n dag suur word.
Die temperatuur van die melk is nie die allerbelangrikste nie. Dit moet egter óf verhitte óf koue melk wees en nie te veel koue melk moet per keer gegee word nie - minder as 1 liter.
Met ad lib-voeding word die melkbakke een keer per dag gevul. Een speen vir elke vyf lammers is voldoende. Minstens 7,5 kg melkvervanger is nodig om 'n lam groot te maak, meen Ferreira.
In albei stelsels is skoon drinkwater asook goeie kruipvoer belangrik. Hy sê boere moet lammers op die ouderdom van ses tot agt weke speen, mits hulle dan minstens 250 g kruipvoer per dag kan inneem.
10 Maart 2006
