Protokol teen peestersiekte

'n Geslagsiekte wat ook by mense voorkom, hou 'n groot bedreiging vir die vrugbaarheid van sekere kleinveerasse in. Die Dorpertelersgenootskap het egter die bul by die horings gepak en 'n protokol bekend gestel om die voorkoms van peestersiekte in bedwang te hou. 'n Veearts wat gehelp het met die aanbevelings, verduidelik in dié artikel wat boere te doen staan.

Die eerste tekens waaraan 'n boer gewoonlik sal agterkom dat sy diere peestersiekte (Ulseratiewe balano postitis vulvo vaginitis) het, is wanneer 'n ram reeds só aangetas is dat die penis nie meer in die skede teruggetrek kan word nie. Teen hierdie tyd het die siekte reeds krisisafmetings aangeneem en sal die aangetaste ram nie die ooie kan dek nie, sê dr. Johan van Rooyen, 'n veearts van Steynsburg.

Van Rooyen, wat lid was van 'n span spesialiste wat oor die voorkoms van die siekte beraadslaag en aanbevelings gedoen het oor maatreëls wat getref kan word om die uitwerking daarvan te beperk, sê daar is groot onduidelikheid by wetenskaplikes oor presies watter organisme die siekte veroorsaak. Dit wil egter voorkom of 'n mikoplasma (primitiewe soort bakterie) hiervoor verantwoordelik is. Voedingstekorte en omgewingsfaktore kan egter ook 'n rol speel, aangesien die siekte op sommige plase erger is as op ander.

"Hoewel opgetekende gevalle toon dat die siekte onder alle kleinveerasse voorkom, is dit meer prominent onder Ronderib-Afrikaners, Dorpers, Karakoele en Damaras. Merino's kan dit ook in uitsonderlike gevalle in 'n ligte graad kry."

Aangesien die voorkoms van peestersiekte nie 'n té groot invloed op die vrugbaarheid van 'n kudde het nie, meen hy boere kan daarmee saamleef en steeds 'n goeie lampersentasie handhaaf. Permanente skade kan egter aangerig word aan die penis van aangetaste ramme wat nie vroegtydig behandeling kry nie.

Aangesien die siekte 'n pynlike toestand rondom die vulva veroorsaak, staan ooie ook nie stil om gedek te word nie. Die ramme wat aangetas is, sal op hul beurt ook nie belang stel om die ooie te dek nie. Waar die siekte by ramme aanwesig is, kan dit uitgeken word aan wit letsels op die peester wat, indien dit uitgetrek sou word, ook 'n bloederigheid op die glans vertoon.

Ooie wat ondersoek word, toon letsels aan die onderste punt van die vagina. Dit is egter selde dat die siekte dieper binne die vagina voorkom.

Van Rooyen sê peestersiekte kan ook deur vlieë en meganiese kontak van diere, soos tydens kunsmatige inseminasie, oorgedra word. Dit wil voorkom of die siekte vanaf die Noord-Kaap na die oostelike dele van die land versprei het. Dr. Giel van Aardt, staatsveearts op Springbok, meen dat ooie wat aangesteek word, permanente draers van die siekte word en in die daaropvolgende dekseisoen onbesmette ramme kan aansteek.

Van Rooyen sê hoewel hy meer as 20 jaar gelede die eerste keer met die siekte te doen gekry het, is sedertdien min navorsing daaroor gedoen. "Kommersiële boere en stoettelers wat gemerk het dat hul ramme die siekte het, het dit dikwels ook probeer stil hou. Gelukkig is boere vandag toenemend bereid om oor die voorkoms daarvan in hulle kuddes te praat."

Ofskoon die protokol, wat op inisiatief van die Dorperskaaptelersgenootskap saamgestel is, praktiese uitvoerbare voorstelle behels, sal sommige telers dalk nie met alle aspekte daarvan gemaklik wees nie.

"Een van die twispunte is of daar net 'n vaste teelseisoen ingestel moet word. In ekstensiewe dele hou baie boere sommer regdeur die jaar die ramme by die ooie. As die ramme egter vir 'n paar maande uitgehaal sou word, kan dit die kans op die herstel van die kudde aansienlik verbeter. Dit kan ook help om individuele diere of familielyne wat meer vatbaar vir die siekte is, te identifiseer."

Daar is, byvoorbeeld, vasgestel dat sommige ramme wat dit opgedoen het, ná behandeling nie weer tekens daarvan getoon het nie. Aan die ander kant, is daar diere wat dit herhaaldelik kry.

Prof. Gareth Bath van die Universiteit van Pretoria stel veral belang om navorsing te doen oor die genetiese agtergrond van kuddes wat aangetas word. Dit lyk in die stadium ook of die siekte eie aan Suider-Afrika is en nie in ander wêrelddele aangetref word nie. Die groep mikoplasmas wat peestersiekte veroorsaak, word ook aangetref by diere wat mastitis en longontsteking het.

Van Rooyen sê daar gaan gepoog word om boere wat voorkomende stappe doen te akkrediteer. Die voorstelle in die protokol is egter nie van so 'n aard dat daar nie aanpassings gedoen kan word nie. Een van die groot behoeftes bly die ontwikkeling van 'n entstof. Of dit egter met die beperkte geld en mannekrag wat vir navorsing in die land beskikbaar is, haalbaar sal wees, bly 'n ope vraag, sê Van Rooyen.

Mnr. Ernest Connan, voorsitter van die Dorpertelersgenootskap, sê sy organisasie is ernstig dat daadwerklike stappe gedoen sal word om die siekte onder beheer te kry."Dit baat nie ons fluister meer daaroor nie. Dit is tyd dat die voorkoms daarvan openlik bespreek word, en die toepaslike voorsorgmaatreëls getref word. As ons nie nou die bul by die horings pak nie, mag ons dalk later baie spyt wees.""

Die genootskap het reeds geld bewillig vir 'n nagraadse student van Tukkies wat daarin geslaag het om die mikoplasma te identifiseer en te isoleer."

Die volgende stap sal die ontwikkeling van 'n serologiese toets wees om deur middel van bloedtoetse vas te stel of 'n kudde besmet is of nie," sê Connan.

Só werk dit

Die protokol vir die bestryding van peestersiekte wat deur 'n groep private en staatsveeartse, telers en dieregesondheidstegnici opgestel is, behels onder meer die volgende: