JOHAN COETSEE
Hoewel die uitstekende geleenthede en uitdagings in die sagtevrugte- en sitrusbedryf aangegryp moet word, is daar ook heelwat bedreigings waarop boere ag behoort te slaan, waarsku 'n sagtevrugteboer en -konsultant.
Die sagtevrugte- en sitrusbedryf gaan, net soos die meeste ander landboubedrywe, deur diep water. Die sterk rand en toenemende mededinging uit ander lande in die Suidelike Halfrond bemoeilik uitvoer. Daar is egter hoop, sê mnr. Peter Dall, 'n boer van Villiersdorp, vrugtekonsultant en gewese voorsitter van die Sagtevrugte-produsentetrust (SPT).
Daar is bedreigings, maar ook heelwat geleenthede in dié bedrywe. Hy sê die bedreigings is die volgende:
Internasionale supermarkte se koopkrag is ongelooflik sterk. Die appelmark in Brittanje alleen beloop meer as R3 623 miljoen (?320 miljoen) per jaar en 70 % van alle appels wat daar verkoop word, word deur supermarkte verkoop. Uit elke pond wat in 'n kleinhandelsaak in Brittanje bestee word, word 10 pennies byvoorbeeld by die supermarkgroep Tesco bestee. Daar is nou minder vrugtekopers as 'n klompie jare gelede, maar hulle het meer koopkrag. Die vyf grootste appelkopers in Brittanje koop meer as 60 % van alle appels aan.
Uitvoerders se krag is oral aan die verbrokkel. In 1997 het Suid-Afrika een vrugte-uitvoerder gehad. Vandag is daar 137. Ook Nieu-Seeland se enkele uitvoerder het tot 80 aangegroei, Chili het meer as 200, en Brasilië, Argentinië en Uruguay gesamentlik 80. Saam is daar bykans 500 sagtevrugte-uitvoerders in die Suidelike Halfrond. Min samewerking bestaan onderling - in teenstelling met die situasie onder kopers.
Die stygende vragkoste baar kommer. Dit sal na raming in 2006 met tot 20 % styg weens stygende oliepryse en 'n tekort aan ruimte op skepe met koelkamers weens skeepsgroepe wat saamsmelt.
Die sterk rand knel die bedryf al 'n geruime tyd en daar is geen vooruitsigte dat dié geldeenheid op kort termyn gaan verswak nie. Ook die Europese en Amerikaanse ekonomieë trek swaar en min verligting kan uit daardie oorde te wagte wees.
Vigs raak die vrugtebedryf regstreeks. Meer as 5,6 miljoen mense in Suid-Afrika is MIV-positief, wat laer produktiwiteit en groter afwesigheid van die werk beteken. Die koste aan werkverliese en opgeleide werkers is onberekenbaar.
9 Desember 2005
