Galsiekte: Anaplasma marginale en A. centrale

Koors, bloedarmoede, traagheid, lusteloosheid, lae melkproduksie, geelsug, swak eetlus, aborsie en senuweesimptome is nie spesifieke tekens  wat dit moeilik maak om babesiose (rooiwater) van galsiekte (anaplasmose) te onderskei. 

Baie van die simptome is dieselfde. 

2.    Daar is in die geval van Anaplasmose, in teenstelling met Babesiose,  geen profilaktiese middel beskikbaar om die kudde voorkomend teen galsiekte te bestuur nie

3.    Moenie onkundige inenting op die diere toepas nie, omdat dit die ontwikkeling van immuniteit teen anaplasmose benadeel

Die term “galsiekte” of anaplasmose is ‘n bosluisgedraagde siekte. Dit word egter deur vyf (5) ander bosluisspesies ook oorgedra, tesame met ander vektore soos vlieë en muggies. Sien latere beskrywing.

Anaplasmose word in die literatuur as ‘n rickettsia-agtige tipe organisme beskrywe, waar die Anaplasma organisme die vernietiging van rooibloedselle meebring wat bloedarmoede, geelsug, rumenstase of hardlywigheid veroorsaak. 

Bloubosluise word algemeen erken as die belangrikste oordraer van galsiekte, waarvan twee tipes in die literatuur beskryf word;

1.    Anaplasma marginale

2.    Anaplasma centrale.

Anaplasma marginale word as die gevaarlikste van die 2 galsiekte organismes beskou. 

Die literatuur beskou die Rhipicephalus decoloratus (die inheemse bloubosluis) as die belangrikste vektor van anaplasmose marginale. Die organisme word nie transovarieel oorgedra nie. (Deur die bosluiseier na die volgende geslag)

Bosluise word met die organisme besmet wanneer hulle op

·         Besmette siek diere voed

·         Op diere voed wat van galsiekte herstel het.

Besmette diere wat gesond geword het, bly vir onbeperkte tye draers bly van galsiekte

Ander draers van anaplasmose

1.    In die literatuur word stalvlieë (Stomoxys spp), perdevlieë (Tabanus spp.) ook as belangrike vektore van Anaplasmose beskou. 

2.    Meganiese apparaat soos spuitnaalde, oorkeeptange, onthoring apparaat waaraan besmette vars bloed moontlik kan kleef, kan galsiekte meebring

3.    Muggies en luise word ook in ander wêrelddele as belangrike draers beskou

4.    Dit is moontlik dat Intra-uterine oordraging (besmetting van die ongebore kalf) op verskeie wyses ook kan plaasvind, wat beteken dat die kalf by geboorte alreeds ‘n draer is van die parasiet. 

Die beste strategie is;

1.    om ‘n stabiele toestand en langtermyn beskerming teen die siekte te verseker

2.    te aanvaar dat die hele kudde weerstandig ingeënt en bestuur moet word om die risiko’s van galsiekte  te verminder

Belangrik

1.    Hartwaterentstof mag nie saam met galsiekte en/of rooiwaterentstof toegedien word nie

2.    Entstofreaksie kan of vind plaas vanaf 4 weke tot en met 7 weke na die enting

3.    Ent kalwers in op die op die ouderdom tussen 3 en 9 maande

4.    Moet nie staatmaak op biesmelk en of moederweerstandige oordraging na die kalf nie, of

5.    Dat die veld genoeg besmette bosluise sal oplewer wat besmet is om die kalf te byt nie.

6.    Slegs sowat 10% van die bosluise is met die organismes besmet en die ander 90% nie. Die 10% persentasie sal egter wissel van plaas tot plaas.

Kenmerkende Simptome

1.    Anaplasmose soos in die geval van rooiwater, word gekenmerk deur wisselende koors, bloedarmoede, geelsug, rumenstase (staking van die grootpens se werkinge) en hardlywigheid.

2.    By melkkoeie kan die daling van melkproduksie lank voor die tyd al waargeneem word.

3.    Siektetekens is ook nie met die eerste oogopslag waarneembaar nie

4.    Hoogs vatbare diere mag vrek mag voordat enige siektetekens soos geelsug en vermaering met die oog waargeneem word.

5.    Die siekte het normaalweg ‘n inkubasieperiode van 4-6 weke nadat die dier deur besmette bosluise gebyt is, alhoewel daar  gevalle aangeteken is  waar diere in baie kort tye, 1 dag tot 1 week,  dodelik siek geword het

6.    Nadat ‘n nie-weerstandige dier gebyt is, vermenigvuldig die parasiet baie vinnig in die bloed van die dier waar dit die rooibloedselle vernietig.

7.    Wanneer meer as die helfte van die dier se bloed met die organisme besmet is, toon die dier tekens van geelsug en bloedarmoede.

8.    Galsiekte in ‘n gevorderde stadium word gekenmerk deur hardlywigheid. Klein hoeveelhede korrelrige harde mis wat met gal bevlekte slym gemeng is, kan waargeneem word..

9.    Oogvliese is bleek en vaalgrys of geel van kleur

10.  Diere wat oor galsiekte kom, herstel stadig.

11.  Aborsie kan voorkom maar, daar is vele ander oorsake wat tot ook tot aborsie aanleiding kan gee.

12.  Galsiekte het ook ooreenstemmende tekens met plantvergiftigings en ander dieresiektes, waarby spiertrillings, soos in die geval van hart- en rooiwater.

Daar is opvallende kenmerke by ’n nadoodse ondersoek van galsiekte

·         Slymvliese is bleek en bloedarmoedig

·         Milt is vergroot

·         Lewer is vergroot

·         Galblaas is vergroot en gevul met dik groen gal

·         Dikderm bevat droë mis wat met dik groen slym bedek is

·         Strooikleurige gelerige vloeistof kan in die borsholte bespeur word

·         Skuim in die lugpyp en longpype

Belangrikste verskil tussen rooiwater en galsiekte is dat die uriene in die blaas ‘n normale ligte tot ligte geel strooikleur het.

Beheerstrategie

1.    Dit is beter om konserwatief te aanvaar word dat ongeveer 10% van die bosluise op ‘n plaas met die onderskeie bosluisgedraagde siektes (galsiekte, rooiwater) naas ander bosluisgedraagde siektes besmet is.

2.    Aanvaar dat diere wat een keer besmet geraak het met die galsiekte-organisme, moontlik ‘n lewenslange draer van die parasiet bly.

3.    Terselfdertyd word ‘n langdurige natuurlike immuniteit teen die siekte ontwikkel, maar soos genoem, bly die dier 'n reservoir van die sieke wat ombesmette bosluise sal besmet

 Vertrekpunt

1.    Aanvaar dat rooiwater en galsiekte met ‘n “Totale Strategie” bestuur moet word.

2.    Die aanname dat kalwers wel besmet sal raak met die rooiwater en galsiekte organismes en natuurlike weerstandigheid daarteen sal opbou in die eerste 9 maande, is gewoon hoë risiko bestuur.

3.    Alle bloubosluise is nie met die galsiekte organisme besmet nie.

4.    Die inheemse bloubosluis, (decoloratus spp), kan dit slegs een van die twee siektes (rooiwater of galsiekte) oordra en nie beide soos in die geval van die pantropiese bloubosluis, Rhipicephalus microplus nie.

5.    Daar dus ook geen waarborg is dat ‘n besmette bosluis op die kalf sal klim om dit te byt en daardeur die kalf natuurlik sal immuniseer nie, omdat slegs 'n klein persentasie van die bosluise met die galsiekte organisme besmet is.

Bosluisbeheer

Strategiese Geïntegreerde Parasietbeheer is nodig om bosluisgetalle wetenskaplik te verminder, weerstandigheid met wetenskaplike beredenering en die korrekte gebruik van chemiese middels te breek (waarmee weerstandigheid ook bepland uitgefasseer word) en, om bosluisgedraagde siektebestuur voorkomend waar moontlik te implementeer. 

Die huidige weerstandigheidsvlakke teen chemiese beheermiddels wat regdeur SA gemeet word, (Van Dalen, Pesticide Testing Facility, ongepubliseerde werk), teen al 5 chemiese groepe en 18 geregistreerde molekules (Spickett, ongedateerde skrywe), beteken dat die produsent wat nie van kundige wetenskaplike beheermetodes gebruik maak om besmette bosluisgetalle te verminder nie, moontlik regsaanspreeklik vir sy bestuursmetodes gehou kan word.

Onkundige bestuur kan weerstandigheid en siektes na naburige plase versprei. Bogenoemde skrywe impliseer indirek dat die aankoop en inkoop van diere op veilings vanaf produsente wat geen wetenskaplike bewysbare wetenskaplike Geïntegreerde Parasietbestuurprogramme het nie, ‘n bron van kommer vir al die produsente in die omgewing behoort te wees. Dit is die sekerste metode om nuwe siektestamme en variasies van bosluisgedraagde siektes in die gemeenskap in te bring en te versprei.

Pierre van Niekerk

0126674755

0822208386