Regte by 'n serwituut-pad

Waar grond onderverdeel word en kleinhoewes geskep word, is dit duidelik dat dit nie kan geskied sonder dat daar toegang in die vorm van ‘n pad, of reg van weg, ook ‘n serwituutpad genoem, ten gunste van die kleinhoewes geregistreer word nie.

Die owerheid (Minisipaliteit) stem toe tot die skepping van kleinhoewes, maar as een van sy onderverdelingsvoorwaardes vereis hy dat daar ‘n serwituutpad geregistreer moet word wat toegang vir die kleinhoewes tot die grootpad gee. Hierdie reg van weg, of serwituutpad, word dan meestal in die kleinhoewe se kaart- en transportakte opgeneem en geregistreer.

Ná die eienaar van die kleinhoewe nou registrasie daarvan by die Aktekantoor in sy naam verkry en eienaar word, kan hy te enige tyd in sy kaart en transportakte gaan lees en hy sal die verwysing na sy serwituut/reg van weg daar sien. Dan word sy kleinhoewe die HEERSENDE eiendom genoem, en die grond waaroor die serwituutpad loop, word die DIENENDE eiendom genoem. Die rede vir hierdie beskrywings spreek vanself. Jy kan dan nou vir altyd - ook die eienaars wat na jou eienaars word - die serwituutpad gebruik met volle regte sonder enigiemand se inmenging of toestemming.

Hierdie serwituut kan nie van jou weggeneem word nie en dit is ‘n baie sterk geregistreerde reg. Die eienaar van die dienende eiendom het nou geen beheer meer oor jou gebruik van die serwituutpad nie. Jy moet egter die serwituutpad onderhou en jou gebruik daarvan op ‘n beskaafde manier (civiliter modo) uitoefen, sonder om die grond waarop/waaroor dit loop, te benadeel/beskadig. Hy kan egter nie glad nie “besluit wat en wie die pad mag gebruik nie”.

As die owerheid destyds ook ‘n diensteserwituut (water/riool) se registrasie op dieselfde area vereis het, sal slote daarvoor wel gegrawe mag word. Normaalweg sal die owerheid ‘n diensteserwituut teen die grense van die kleinhoewes vereis en dit sal waarskynlik ook so in jou transportaktes geregistreer wees. Dan sou jy wel geen slote en vore in die pad mag grawe nie. Jou kaart en transportakte sal al hierdie inligting vir jou gee.

Ten opsigte van voorgenome ontwikkelings het alle aangrensende eienaars die reg om besware in te dien, maar op die ou end sal slegs besware aanvaar/gehandhaaf word wat werklik goeie redes aanvoer en aangrensende eienaars wat slegs “difficult” is se besware word normaalweg verwerp. Die aangrensende eienaar besit nie ‘n reg om ontwikkeling “af te keur” nie , want die owerheid beslis daaroor en nie hy wat die dienende grond se eienaar is nie.

Geskryf deur Butch van Blerk, ‘n regsgeleerde van Kaapstad. Sy e-pos is: butch@billtolken.co.za  

Lees ook: Wanneer word 'n pad 'n serwituut-pad?

21 Mei 2010