Vrotpootjie by skape

Vraag:
Ek sukkel met vrotpootjie by skape. Wat kan ek doen? Is dit aansteeklik vir gesonde diere en wat veroorsaak dit? - Christo Bekker (christo@absa.co.za)

Antwoord:
Daar is heelwat verwarring by boere oor wat "vrotpootjie" in skape en bokke veroorsaak. Enige mankheid of pootsiekte by diere word "vrotpootjie" genoem.

'n Kondisie — sweerklou of voetabses — word dikwels met vrotpootjie verwar. Sweerklou kom veral voor in doringbosgebiede of waar bosluise met veral lang monddele, soos die bontpoot- en hartwaterbosluis, probleme skep. In gebiede waar daar baie nat toestande is, soos hoë reënval of besproeiïng, word die vel van die pote sag, die vel verswak en kieme kan die vel binnedring en dit lei dikwels tot sweerklou.

Kieme dring die liggaam ook deur klein wondjies binne, wat veroorsaak word deur dorings, klippe en bosluisbyte en vorm 'n abses wat dikwels ook die pootgewrigte aantas.

Die eerste tekens van sweerklou wat waarneembaar is, is diere wat mank loop. Vang die dier en ondersoek die pote of daar nie wondjies of bosluise teenwoordig is nie. As die poot warm is en as die dier pyn het wanneer die kloutjie gedruk word, mag sweerklou die oorsaak wees.

Soos die toestand vorder, swel die poot bokant die kloutjie op, word warm, is pynlik en gewoonlik ontwikkel 'n sagte kol bokant die kloutjie en bars later oop. Taai, geel etter vloei uit die wond. Partykeer bars die sweer onder tussen die kloutjies uit. Die wond is soms so groot dat die bene en gewrig sigbaar is. Die hoef vergroot later en verloor sy vorm.

Die diere word maer, loop moeilik, hou later op vreet en kan selfs vrek.

Behandeling
Dit bly maar altyd 'n moeilike proses. Die abses moet gedreineer word en dit kan soms onmoontlik wees om deur die dik kapsel te kom. Die wond kan met steriele water uitgespoel en antibiotika kan in die wond gespuit word. Dooie hoef en vel kan ook verwyder word. Toediening van antibiotika bv. Reverin LA, Intervet (Reg. No. G3442, Wet 36/1947) vir 2 to 3 weke kan in sommige gevalle suksesvol wees. Jou veearts kan ook monsters neem en vasstel watter antibiotika die doeltreffendste sal wees.

Voorkoming
Pas gereelde bosluisbehandeling toe. 'n Voetdipbak van 100 mm diep, gevul met bosluismiddels soos Delete X5, Intervet, Reg. No. G3279, Wet 36/1947 of 'n opgietmiddel soos Delkol, Intervet, Reg. No. G3550, Wet 36/1947 kan op die pote en in die lieste en oksels aangewend word.

Waar dorings of volgehoue nat weer sweerklou veroorsaak, kan nie veel daaraan gedoen word nie. Party boere laat diere deur 'n 5 % formalien-voetbad loop wat die klou en vel beter bestand maak teen die binnedringing van kieme. Gereelde inenting met Arcanobacteruim (Corynebacteruim) pyogenes entstof sal die voorkoms van swere verminder.

Vrotpootjie
Die siekte word veroorsaak deur die bakteriese kiem Dichelobacter nodosus wat in die afwesigheid van suurstof groei. Ander kieme kan ook 'n rol speel om die vrotpootjie kiem te help om die dier se poot binne te dring. Die wit-bankrotwurm wat die dier deur die vel binnedring, asook grasstekels kan klein wondjies veroorsaak.

Sekere skaaprasse is meer vatbaar vir vrotpootjie, maar binne in 'n ras is daar diere wat meer weerstand teen vrotpootjie bied. Hierdie weerstand is oorerflik en moet benut word. Die weerstand hou verband met die hoefstruktuur en die mate waarin die dier se kloutjies oopsper wanneer hy loop.

Die kiem word ingebring deur diere wat D. nodosus dra, in te koop. Diere wat van vrotpootjie herstel, kan die kiem tot 3 jaar lank in hul pote dra. In modder en gras bly die kiem ongeveer 2 weke lank leef. Nat toestande, soos reën en besproeiïng, is ideaal vir die oorlewing van die kieme. Modderige kolle by hekke mag 'n bron van besmetting wees.

Kliniese tekens
Onder gunstige toestande versprei die siekte vinnig deur die kudde. 'n Hele aantal skape raak mank, staan op hul knieë en gaan lê. Hulle het pyn, vreet minder en verloor kondisie. Een of al vier pote kan aangetas word. Aanvanklik is net die vel tussen die kloutjies aangetas. Die vel is rooi, natterig, ruik sleg en daar is 'n grysgeel smetterigheid wat voorkom. Soos die vrotpootjie vorder, word die sool en buitenste hoef beskadig. Die hoef word sag, krummelrig en los. Kloutjies is warm en word misvorm. As die horingagtige dele weggesny word, word op die slegruikende, grysgeel smetterigheid afgekom. Hierdie toestand kan lei tot sweerklou en permanente mankheid.

Behandeling

• Sonder aangetaste skape af in 'n area met 'n droë sementvloer, totdat hulle herstel het.
• Sny alle aangetaste dele van die hoef met 'n hoefskêr weg. As aangetaste dele agterbly, kan die siekte weer begin.
• Laat diere daagliks in 'n voetbad staan met 'n 10 % sinksulfaat-oplossing, vir 1 tot 2 minute, totdat die pote gesond en droog lyk.
• Was die aangetaste dele met antiseptiese middels of waterstofperoksied en behandel dan met antibiotika.
• Dien antibiotika soos Reverin LA, Intervet, Reg. No. G3442, Wet 36/1947 of 'n sulfamiddel soos Disulfox, Intervet, Reg. No. G3212, Wet 36/1947 of antibiotika wat by 'n veerarts verkrygbaar is, toe.
• Indien 'n dier genees is, hou skape apart in 'n draerkudde aangesien hulle gesonde diere mag aansteek.

  Voorkoming

• Sny pote gereeld, veral voor die vrotpootjieseisoen.
• Laat skape weekliks vir 1 tot 2 minute in 'n voetbad staan, wat gevul is met 5 % formalien of 10 % sinksulfaat. Die voetbad kan groot wees, sodat 'n klomp skape gelyktydig in die bad kan staan. Net die kloutjies moet nat word. 'n Praktiese manier om vermorsing te voorkom is om uitskotwol, saagsels of hooi as vloerbedekking in die voetbad te gebruik voordat die bad gevul word. Om te voorkom dat die bad te vuil word, spuit die pote skoon met 'n tuinslang of laat skape eers deur 'n voetbad gevul met water loop, voordat hulle in die voetbad met formalien of sinksulfaat staan. As die diere uit hierdie voetbad kom, laat hulle 'n ruk op 'n sementblad staan totdat pote droog is.
• Modderige areas op die plaas, bv. by hekke en rondom krale, is 'n bron van besmetting. Deur gruis en landboukalk in te ry, kan hierdie areas drooggelê word.
• Hou diere 2 weke uit besmette kampe.
• Waar sinkvlakke in die dieet laag is, kan sinksulfaat met die hulp van deskundiges in 'n lek toegedien word.
• Hou aangetaste diere eenkant en prul hulle, aangesien die kondisie oorerflik mag wees en hulle draers van die siekte mag bly.
• Wanneer skape aangekoop word, maak seker dat hulle van 'n vrotpootjie-skoon plaas ingebring word.
• In die verlede was daar 'n entstof teen vrotpootjie beskikbaar, maar tans is dit van die mark af.

  Bron: Kleinveesiektes, 1994, De Wet J en Bath, G. Tafelberg-uitgewers Bpk., ISBN 0624032035.

  1 Maart 2005