Groot onsekerheid na grondberaad

Agri SA sê dit is ongelooflik belangrik dat daar vinnig oor die beginsels en die proses wat op die nasionale grondberaad gaan volg, sekerheid verkry moet word en die kwessie sal dringend met die Regering word.

Mnr. Hans van der Merwe, uitvoerende direkteur van Agri SA, sê die beraad het ongelukkig tot 'n groot klomp onrealistiese verwagtinge bygedra wat verreikende ekonomiese gevolge inhou. Dit skep ook onsekerhede oor fundamenteel belangrike beginsels van die mark. Hy het onder meer verwys na voorstelle dat weggedoen word met die beginsel van gewillige verkoper, gewillige koper, asook dat grondpryse afgedwing, onteiening gebruik en grondbelasting ingestel word.

"Die minister sal moet uitspel wat die visie vir kommersiële boere en die landbou in hierdie toestande is. Ons kan nie bekostig dat onsekerheid oor belangrike kwessies soos hierdie die sektor, wat reeds 'n magdom ander probleme ondervind, verder ondermyn nie. Die ekonomie kan dit nie bekostig nie."

Mnr. Chris du Toit, voorsitter van die Landboubesigheidskamer (LBK), sê vir hom is die teleurstellende van die grondberaad die feit dat die Adjunkpresident en die minister reeds met die opening gesê het daar moet weggedoen word met die beginsel van gewillige verkoper, gewillige koper. "As hulle dit vooraf besluit het — hoekom dan 'n beraad hou? Hulle kon maar gesê dit is die voorneme, daar moet net oor die uitvoering gepraat word."

Mnr. Willie Lewies, ondervoorsitter van die TLU SA, sê uit die oogpunt van kommersiële boere en landbou-produksie het die beraad geen waarde gehad nie. Afgesien van die feit dat dit onrealistiese verwagtinge opgejaag het, het dit nou kwaai druk op die minister geplaas.

Hy sê ongeldige grondeise het daartoe bygedra dat voorstelle om boere se grond te onteien op die beraad aanvaar is. "Ongeldige grondeise voldoen nie aan die kriteria wat wetlik neergelê is nie. Die druk op die Departement van Grondsake om grondeise af te handel en die onvermoë om dit te doen, word nou op die rug van die kommersiële wit boer gelaai."

Hy sê die TLU SA het binnekort 'n gesprek met Didiza en sal eers verneem wat die Regering se planne is voor daar oor 'n verdere strategie besin sal word. "Uit die beraad blyk dit dat sy ernstig is oor sekere aanbevelings en ons is net so seker dat dit verkeerd is."

Me. Ruth Hall, 'n navorser van die Program vir Grond en Landelike Studies (Plaas) aan die Universiteit van Wes-Kaapland, sê daar is geen rede vir histeriese reaksie op die grondberaad nie. "Dit is hoogs onwaarskynlik dat onteiening op groot skaal sal geskied, daar sal steeds regverdige en billike vergoeding vir grond wees — soos waarvoor daar in die Wet voorsiening gemaak word. Talle boere wat wil verkoop, het nou 'n beter kans as die staat meer grond koop."

Die onderskeie organisasies se volledige reaksie op die grondberaad is in aanstaande week se Landbouweekblad.

12 Augustus 2005