Voorbrande nie ideaal

Boere kan hul plase teen brande beskerm sonder om die grondstruktuur en —lewe te beskadig, skryf die voorsitter van die Bela-Bela-brandbeskermingsvereniging, mnr. Chris Wagner.

Die Nasionale Wet op Veld- en Bosbrande vereis ondubbelsinnig van elke grondeienaar om 'n brandbaan om sy eiendom te maak wat sal verhoed dat 'n veldbrand van of na sy eiendom versprei.

Dit word aan die grondeienaar oorge-laat om te besluit hoe hy die baan vry van brandbare materiaal gaan kry en hou. Die wet sê dan dat wat ook al gedoen word, nie gronderosie mag bevorder nie.

Hoewel onbeheerde veldbrande inderdaad groot gevaar inhou en voorkom moet word, weet elke boer wat sy sout werd is dat kaal grond 'n onverantwoordelike uitnodiging vir gronderosie is, hetsy deur wind, water of voertuig- en veeverkeer.

Deesdae is nie alle grondeienaars gesoute boere nie. Selfs landbouers gee nie altyd die nodige voorkeur aan die skep van brandbane en die voorkoming van onbeheerde brande nie.

Wisselvallige weerstoestande gooi boonop dikwels selfs die toegewyde bewaringsboer se sake omver. Vanjaar is 'n sprekende voorbeeld. Boere sit reeds vroeg in die herfs met 'n situasie waar die voorkoms van wegholveldbrande 'n wesenlike gevaar is vergeleke met ander jare waar dit eers teen laat winter of vroeë lente die geval is.

Elke grondeienaar wat dus as verantwoordelik en toerekeningsvatbaar gereken wil word, sal tydig en daadwerklik die nodige aandag aan brandbane moet gee.

Op taamlik gelyk grond wat sag is, blyk die antwoord doodeenvoudig te wees om met 'n skottelwerktuig 'n baan rondom die grens te maak. Die grond in sulke bane is egter selde werklik gelyk en erosie volg dan.

In die geval van klipperige en golwende terrein — deesdae gewilde grond vir die skep van leefstylontwikkelings — word ewe voortvarend met kragtige grondverskuiwingsmasjiene ingeklim en 'n baan oopgedolwe. Maar binne 'n jaar of twee sit dié grondeienaar met erosieslote om sy plaas.

Wat staan 'n mens dan te doen as jy die wet wil gehoorsaam asook jou plaas en die natuurlewe daarop teen vernietigende brande wil beskerm, maar nie later groter probleme met erosie wil hê nie? Is daar 'n volhoubare uitweg?
Die antwoord is om die basiese kennis waaroor ons reeds beskik, toe te pas.

Die boonste 100 mm van onversteurde grond bevat die meeste lewe en die grond dieper as dit word gewoonlik as dooie grond beskou. Daardie boonste lagie grond het 'n ingeboude vermoë om lewe te onderhou en homself in stand te hou. Versteur jy dié grond deur bewerking, ondermyn jy die lewenskrag daarvan. En as jy dit met padskrapers of soortgelyke toerusting verwyder, ontbloot jy die dooie grond. Albei metodes maak die deur vir erosie oop.

Die sagste moontlike behandeling, wat minder gevaar inhou as die tradisionele voorbrande wat alte dikwels hand uitruk, is 'n kombinasie van chemiese en fisieke maatreëls vir voorkoming en doeltreffend georganiseerde bestryding tydens brande.

Grondeienaars kan die onderstaande metode oordeelkundig volgens hul spesifieke omstandighede aanpas.
In die eerste fase, verkieslik in 'n droë tydperk, moet klippe en ander ongewenste materiaal, soos bosse en bome, in 'n strook van 4 meter tot 6 meter wyd langs die grens met 'n stoot- of padskraper verwyder word. Dit moet met die minimum versteuring van die bogrond gepaardgaan.

Dit behoort 'n wye baan te laat waarop jy met veiligheid met 'n plaastrekker of vierwielaangedrewe bakkie kan ry.

In die tweede fase, verkieslik so laat moontlik in die groeityd, maar wanneer daar nog aktiewe groei van die verskillende grasse voorkom, moet die boer die grasbaan met die uiterste sorg met 'n onkruiddoder bespuit. Dié middel moet slegs die bogrondse dele van die plante doodmaak en nie die lewende wortelstelsel binnedring nie. Die wortelstelsel sal verseker dat hergroei plaasvind om in die volgende jaar grondbedekking te voorsien.

As 'n tweede stap in hierdie fase moet die boer dan die dooie bogrondse plantreste met 'n paar ou padskraperbande, agter 'n trekker gerangskik, platsleep sodra die plantreste voldoende verweer het.

Grondeienaars wat nie trekkers het nie, kan 'n spuitbalk agter aan 'n vierwielaangedrewe bakkie monteer en 'n vuurvegter, waaroor elke plaas behoort te beskik, gebruik om die spuitstof toe te dien.

In droë jare behoort een behandeling genoeg te wees en tot deur die winter te hou. In nat jare en wanneer dit tot laat in die jaar reën en groei dus tot laat voorkom, behoort bogenoemde stappe herhaal te word.

Om die uitputting van die gras se wortelreserwes te verhoed en groeikragtigheid te behou, moet die hergroei op die bane in die volgende jaar tot so laat as moontlik in die groeityd met rus gelaat word — verkies-lik tot die gras saadgeskiet het — voordat dit bogronds doodgespuit word.

Onder veral wildheinings kan die gras in 'n smal strook heeltemal doodgespuit word om die draad self te beskerm.
Wisselende weerpatrone speel altyd 'n rol en boere moet oordeelkundige aanpassings doen.

Landbouweekblad, 13 April 2007