Vaalharts-eise teen Senwes toegestaan

Twee boerderye van die Vaalharts-besproeiingskema in die Noord-Kaap se eise teen Senwes vir verlore koöperasie-ledegeld is in 'n toetssaak in die hooggeregshof in Kimberley toegestaan.

Regter Steven Majiedt se lywige uitspraak van 84 bladsye ten gunste van mnr. Charles Engelbrecht en die beslote korporasie Jan van Heerden & Seuns open die deur vir nog sowat 160 soortgelyke eise teen Senwes.

Volgens mnr. Roelof Britz, 'n regsverteenwoordiger, is dié dagvaardings reeds uitgereik. Dit verteenwoordig eise van sowat R16 miljoen sonder rente, het Britz gesê.

Die hooggeregshof het Senwes in die toetssaak beveel om onderskeidelik R251 218 en R321 966 aan die Van Heerden-BK en Engelbrecht terug te betaal, asook rente teen 15,5 %. Dit is in ruil vir Senwes- en Senwesbel-aandele wat hulle destyds ontvang het.

Senwes moet voorts die eisers se regskoste betaal, wat die tariewe van twee advokate en drie kundige getuies insluit.

Majiedt se uitspraak volg op 'n uitgerekte hofstryd van etlike jare.

Die boere se eise spruit uit Senwes, tóé nog Sentraalwes-koöperasie, se oorname van die Vaalharts-koöperasie nege jaar gelede. Dit was 'n reddingsboei vir Vaalharts, wat onder ernstige finansiële druk verkeer het.

Die direksie van Vaalharts het eenparig aanbeveel dat hul lede die Sentraalwes-aanbod aanvaar.

As deel van die oorname-reëlings is die lede van Vaalharts gevra om hul ledebelang van R50,5 miljoen in die koöperasie se heffingsfonds in ruil vir aandele in Senwes en Senwesbel op te gee. Die Senwes-aandele is teen R4,50 elk aan hulle oorgedra, en die Senwesbel-aandele teen R6 elk.

Lede van Vaalharts wat nie die aandele-opsie gekies het nie, se ledebelang is uitbetaal.

Voorts het Sentraalwes onderneem om in 'n maatskappy om te skakel, soos wel gebeur het, en mettertyd op die Johannesburgse Effektebeurs te noteer, wat nog nie gerealiseer het nie. Vaalharts het wel opgehou om as koöperasie te funksioneer, maar is nooit as sulks gederegistreer nie.

Majiedt het in die toetssaak-uitspraak bevind dat Senwes se aandele nooit teen R4,50 verhandel het nie. Die verweerders het dus nie, soos ooreengekom, gepresteer nie, en tussen R42 miljoen en R60 miljoen is ongeregverdig (stet) aan Senwes oorgedra.

Volgens getuienis deur 'n waardeerder sou daar 'n tekort van R8,9 miljoen gewees het, wat van die ledebelange afgetrek moet word. Vir terugbetaling van individuele ledegeld moet 'n verrekening van 82c vir elke rand dus gemaak word.

Majiedt het in sy uitspraak op getuienis gewys wat gelui het dat in onderhandelings vóór die oorname uitdruklik beklemtoon is dat ledegeld beskerm moes word.

Die regter het ook die oorname-reëlings tussen Vaalharts en Senwes nietig verklaar omdat dit nooit deur 'n hof goedgekeur is nie, soos deur die Koöperasiewet vereis. Lede se destydse bedankings en magtigings aan Vaalharts, onder meer wat die heffingsfonds betref, het dus geen regskrag meer nie.

Majiedt het in sy uitspraak bygevoeg dat die eisers nie ingeligte kopers van Senwes- en Senwesbel-aandele was nie, onder meer omdat hulle nie behoorlik ingelig en van kundige raad voorsien is nie. Hulle het hul bloot op Vaalharts se direkteure se leiding verlaat.

Senwes het in reaksie gesê hy bestudeer nog die uitspraak, maar sal waarskynlik daarteen appelleer.

2 September 2005